Dutch DNA na WOII:  Kok en Cruijff

By Arlan de With - Oct 26th, 2018

Onder Dutch DNA verstaan we, als eerder uitgelegd in ons hoofdartikel een set vaardigheden en kenmerken die Nederlanders hebben ontwikkeld in de loop van de Nederlandse geschiedenis.
Globaal gesproken worden Nederlanders gekenschetst (buitenlanders valt het veel meer op dan Nederlanders zelf) als eerlijk, direct, pragmatisch, oplossingsgericht, wars van ideologische vergezichten en overal het algemeen erg gelukkig.

Het Plakkaat van Verlatinghe van 1581 (gebruikt als voorbeeld voor de latere Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring in 1776) wordt wel gezien als de start van volk dat vrij is (van de Spaanse koning), mondig is (een echte burgersamenleving met weinig hiërarchie), goed kan samenwerken (tegen het water op zee en in de polders) en ondernemend en creatief is (door zeevaart en handel). Die vrijheid en gelijkheid uit het Plakkaat leidde tot een houding van anti-fatalisme, openheid en tolerantie.

Die set eigenschappen en vaardigheden heeft door de geschiedenis heen Nederland gebracht tot grote welvaart. In de 17e eeuw maar ook, weliswaar niet continu, in de eeuwen daarna.
In de eerste helft van de 20e eeuw is er een duidelijke verstoring van die welvaart als gevolg van twee wereldoorlogen. Maar ook de ontwikkeling van Nederland (vooral ook door de katholieke opleving vanaf einde 19e eeuw) tot een verzuilde samenleving, waarin de pastoor, dominee, dokter en bovenmeester Nederland in een stevige, ongewoon hiërarchische greep ijzeren greep hield, droeg daaraan bij.
Daar kwam in de jaren zestig na WOII vrij abrupt een einde aan. Vanuit de wat benepen aanvoelende wederopbouwperiode in de jaren vijftig, ontstond in het decennia daarna een sterke ontzuiling (met name katholieken), een exponentieel groeiende individualisering met een forse toename van vrijheid en gelijkheid. Waarden waar Nederland vanouds op kon steunen: Dutch DNA! Waarschijnlijk is dat ook de reden waarom de jaren zestig in Nederland wellicht zulke diepe sporen naliet. Amsterdam met zijn vrijheid op gebied van drugs, seks, revolutie, werd het centrum voor jongeren in Europa.

De jaren zestig als aanjager van Dutch DNA, toont zich wellicht het meest helder in de sportwereld. Waar Nederland als klein land net als andere kleine landen decennialang in de schaduw stond van grote landen, leidt het zelfbewustzijn van een aantal jonge voetbalploegen in de jaren zestig tot een niveau dat dat van vele ploegen in het buitenland voorbij steekt. Met name Ajax, een stel langharige, zelfbewuste straatschoffies (uiteraard uit Amsterdam, het centrum van Europa) stak iedereen in Europa naar de kroon. Natuurlijk, begonnen aan de hand van de schoolmeester Michels, maar pas echt tot grote hoogte reikend door het supertalent Johan Cruijff.
Johan Cruijff is de belichaming van Dutch DNA. Niet gehinderd door één diploma, was hij al snel de baas in de kleedkamer, liet zijn medespelers beter spelen en leidde vele teams, in Nederland en later ook in Spanje tot ongekende hoogtes. Híj bepaalde de opstelling van het Nederlands elftal in 1974 op weg naar de finale van het WK met een onwaarschijnlijk goed team. Hij was veruit de mondigste voetballer ooit. Niet alleen op het veld maar ook daarbuiten: hij bestreed, vaak in zijn eentje, de bestaande hiërarchische verhoudingen, kibbelde met scheidsrechters, met de clubleiding, met de KNVB en regelde voor zichzelf en vervolgens voor vele anderen betere voorwaarden, vanuit een nieuw zelfbewustijn.
Even voor alle duidelijkheid en dat wordt door vele kenners van het internationale voetbal ook zo geduid: hoe groot het talent ook, de impact van Johan Cruijff kan niet uitsluitend aan zijn talent worden toegeschreven, maar is ondenkbaar zonder het typische Nederlandse klimaat van de jaren zestig met die typische Dutch DNA kenmerken. Hoe groot zijn talent ook, als hij in Duitsland of Engeland was geboren, had hij nooit die ontwikkeling en enorme bloei meegemaakt als in Nederland. Product van Dutch DNA, groot geworden in Amsterdam in de jaren zestig.

Niet alleen in het voetbal, maar ook in andere sporten zorgt Dutch DNA in het naoorlogse Nederland voor verrassingen en successen. Voor vele buitenlandse coaches, die in Nederland komen werken is kennismaking met het Nederlandse sportklimaat een totale verrassing. Ze komen er snel achter dat een autoritaire coach in Nederland niet werkt want gezagstrouw, dat is niet echt vanzelfsprekend in Nederland. Australische hockeyster en huidige succescoach van de vrouwenhockeyploeg, Allyson Annan: “Ik was gewend een coach te volgen. Maar eenmaal als speelster in Nederland zei een coach A en een vijftienjarige speelster naast mij in de kleedkamer B. Ik was stomverbaasd”.
Een ander mooi voorbeeld van Dutch DNA zijn de beroemde onderlinge afspraken (“geen alcohol, meiden, tot we goud hebben”) die het vrouwenhockeyteam zelf maakte in de aanloop naar de succesvolle Olympische Spelen in Peking. Eendrachtig maakten ze één uitzondering: een speelster ging trouwen in de aanloop en kreeg permissie van haar teamgenoten om op haar bruiloft één glas champagne te drinken. En coach Marc Lammers stond erbij, keek ernaar en liet ze rustig begaan.


De opkomst van een succesvol sportklimaat en het voetballeven van Johan Cruijff vallen nagenoeg naadloos samen met de culturele revolutie die Nederland van medio zestig tot eind jaren negentig diepgaand verandert en waaraan Cruijff zelf actief heeft bijgedragen. Hij debuteert in 1964, anderhalf jaar vóór een rookbom wordt gegooid naar de huwelijkskoets van Beatrix. Hij sluit zijn carrière als voetballer/coach af in 1996, het jaar van het eerste paarse kabinet onder leiding van Wim Kok, de architekt én symbool van het poldermodel, de andere pijler onder het Dutch DNA. Cruijff en Kok, ogenschijnlijk tegenpolen, maar verbonden vanuit de pijlers van Dutch DNA geven in die periode gezicht aan het nieuwe Nederland, dat zich ontwikkelt van een traag sjokkende verzuilde staat naar een progressief liberale natie, die zich internationaal een ‘gidsland’ waant.

Dit Dutch DNA, ontstaan tijdens de ontstaansgeschiedenis van Nederland in de strijd tegen het water en de Spaanse koning en uitgebouwd in de eeuwen erna, heeft in de 17e eeuw, de tweede helft van de 19e eeuw maar vooral in de afgelopen 70 jaar gezorgd voor een ongekende bloei met welvaartsbloei voor iedereen.
Maar niet alleen in het verleden: Dutch DNA lijkt bij uitstek geschikt om de problemen die in de toekomst op ons afkomen en die vragen om complexe antwoorden en aanpassingsvermogen, succesvol op te lossen.

Ton de Langen
Management Director TedXAmsterdamED

Bronnen:
Hubert Smeets, Hoe Cruijff Nederland vormgaf, Hard Gras.
Cees van Lotringen: Tot hier en nu verder

« Previous - Next »